Pervane Kimlere Denir? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme

İstanbul’un karmaşası içinde, her gün yüzlerce insanı bir arada görüyoruz. Toplu taşımada, iş yerinde, sokaklarda… Herkesin bir hikâyesi, bir kimliği var ama bazen bazı insanlar, toplumun normlarına uymadıkları için daha fazla dikkat çekiyor. Pervane kimlere denir? sorusu, tam da bu noktada önemli bir hale geliyor. Çünkü bu sorunun cevabı, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konularla doğrudan bağlantılı.

Bazen kalabalık bir metroda, insanları gözlemlerken, sıradan gibi görünen bir olay bile kafamı kurcalayabiliyor. Bir sabah, sabah işe gitmek için Kadıköy’den Beşiktaş’a doğru yola çıkarken, önümdeki kadının giydiği renkli elbiseyi ve gösterişli takıları fark ettim. Birkaç saniye sonra, çevremdeki gözlerin de ona odaklandığını gördüm. Toplumun normlarına uymayan bu kadın, bir şekilde dikkatleri üzerine çekmişti. Aynı metroda, onun kadar dikkat çekici olmayan, ama kimliklerinden bir kısmını gizlemeye çalışan bir grup genç vardı. Her birinin gözleri, bu kadının gösterişli tarzından çok, çevresindeki bakışlardan çekiniyordu. “Pervane” olmanın anlamı, her durumda farklıydı.

Pervane Kimlere Denir? Sosyal Normlar ve Cinsiyet Rolleri

Pervane kelimesi, bazen sokak dilinde çok farklı anlamlar taşır. Bir insanın, özellikle de kadınların, toplumun dayattığı sınırların dışına çıktığında, “pervane” olarak tanımlanması, aslında büyük bir baskı ve yargılama ile ilişkilidir. Toplumda genellikle kadınlar, geleneksel normlara uygun şekilde davranmaları beklenir; aşırı dikkat çekmektense, “yerinde durmalarına” gerek vardır.

Pervane kimlere denir? sorusunun cevabı, özellikle kadınları daha doğrudan etkiler. Kadınların giyimleri, tavırları, dışarıda hareket etme şekilleri sürekli gözlemlenir. Bir kadının renkli bir elbise giymesi, hatta gülümsemesi bile bazen “fazla” olarak yorumlanabilir. Oysa erkekler için bu tür baskılar, çok daha azdır. Sadece “erkek” olmak, sosyal olarak genellikle kabul edilebilir bir kimliktir.

Geçenlerde, İstanbul’daki bir kafede, genç bir kadının rahatça tek başına oturup kahvesini içerken üzerine sinmiş olan bakışları gözlemledim. Onun çevresindeki insanlar, bu tür bir özgürlüğü bazen garipsemekteydi. O kadının yalnız başına vakit geçirmesi, hatta özgürce gülmesi, toplumun ona dayattığı kuralların dışında bir davranıştı. Kadınlar genellikle daha “uysal” ve “sessiz” olmalı, değil mi? Kadınların özgürce yaşamları, aslında toplumsal normlarla savaşan bir duruş sergiler.

Çeşitlilik ve Toplumdaki Farklı Kimlikler

Toplumdaki çeşitlilik, her insanın farklı bir kimlik taşımasını ve kendi hayatını yaşama biçimini şekillendirir. Ancak bu çeşitlilik, ne yazık ki her zaman hoş karşılanmaz. Pervane kimlere denir? sorusu, sadece cinsiyetle ilgili değil, aynı zamanda etnik kimlik, beden ölçüsü, cinsel yönelim gibi pek çok farklı faktörü de içine alır.

Bir arkadaşım, küçük bir ilçeden İstanbul’a taşındığında, beden ölçüsüne ve tarzına yönelik pek çok olumsuz yorumla karşılaştı. Sokakta, alışveriş merkezlerinde ve hatta işyerlerinde, üzerindeki kıyafetlerin ona nasıl “yazık” olduğunu söyleyen insanlar vardı. Onun için, İstanbul’da bile toplumsal cinsiyetin ve bedensel normların ne kadar baskıcı olduğunu gözlemlemek zordu. Pervane denmesi, sadece kişisel bir tercih meselesi değil, bu tür insanların toplumda daha fazla yargılandığını ve genellikle toplum tarafından dışlandığını gösteriyordu.

Bu durumu toplumsal cinsiyet kimliklerinin üzerindeki baskılarla ilişkilendirmek oldukça anlamlıdır. Farklı kimliklerin, bedenlerin ve tercihlerinin olduğu bir dünyada, “pervane” olmak, bazen insanın içsel bir isyanı, bazen de bu isyanı özgürce yaşama biçimi olabilir. Bu da bir tür dirençtir. Kendini farklı şekilde ifade etmek isteyen birinin, toplumdan gelen tüm yargılara rağmen, kimliğini kutlaması cesaret ister.

Sosyal Adalet ve “Pervane” Olmanın Anlamı

Sosyal adalet, her bireyin eşit haklara sahip olması gerektiğini savunur. Ancak bu, her zaman gerçeği yansıtmaz. Kadınlar, LGBTQ+ bireyler, etnik veya dini azınlıklar, toplumsal cinsiyet normlarına uymayanlar genellikle “pervane” olarak tanımlanır. Bu, hem fiziksel hem de psikolojik bir etki yaratır. Çünkü toplumsal normlardan sapmak, bazen dışlanmayı beraberinde getirir.

Bir arkadaşım, sokakta elinde pankartla yürüyen bir kadın eylemcinin yanına yaklaşmış ve ona “Perhiz, ziyan olmasın” demişti. O kadın, içinde bulunduğu toplumsal normları kırmak için yürürken, bir “pervane” olmuştu. Toplumun yerleşik normlarıyla savaşan, kendine bir yol çizen her kişi, bu etiketle anılabilir. Ancak, bu bir övgü değil, bir damgalama olabilir.

O gün, sokakta gördüğüm insanlar arasında, farklı kimliklerin bir arada yaşama mücadelesini bir kez daha gördüm. Herkes, farklılıklarıyla birer “pervane” oluyordu. Ancak bu, sadece kimliklerini bulma yolunda bir adım değil, aynı zamanda bu adımın sosyal adaletin sağlanması yolunda bir mücadele olduğunu gösteriyor.

Sonuç: Pervane Olmak, Bir Direnişin Adıdır

Pervane kimlere denir? Sorusu, toplumda yerleşik normlara karşı duran her bireyi tanımlar. Bu, bazen cinsiyet normlarına uymayan bir kadın, bazen de sokakta yalnız başına yürüyen bir erkek olabilir. Her iki durumda da, bu kişiler kendi kimliklerini yaşama biçimleriyle toplumsal yapıya karşı bir direnç gösterirler.

Benim için, İstanbul’daki her adımda karşılaştığım her “pervane”, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletin sesi olmuştur. Pervane olmak, bazen içsel bir özgürlük, bazen de toplumsal yapıya karşı bir başkaldırıdır. Bu yazı, sadece bir gözlem değil, aynı zamanda toplumsal yapıyı sorgulama ve daha adil bir toplum inşa etme arayışının bir parçasıdır.